5e Nationale Symposium - Dr. Buurman: Geriatrisch assessment: houd rekening met wensen patient

18-12-2011

EDE - Bij het afnemen van een geriatrisch assessment is het belangrijk om terdege rekening te houden met de persoonlijke opvattingen van de oudere patiënt. Voor ouderen is het behoud of verbeteren van het dagelijks functioneren belangrijker, dan verlenging van het leven. "Zorgverleners doen er daarom goed aan pro-actief te handelen en te anticiperen op de uitkomsten en risico's van behandelingen", aldus dr. Bianca Buurman tijdens het 5e symposium van GeriOnNe op 9 november in de Ede.

Door Jan van Hoof

In de presentatie van dr. Bianca Buurman, verpleegkundig onderzoeker geriatrie en oncologieverpleegkundige in het Academisch Medisch Centrum in Amsterdam, stond de vraag centraal of een geriatrisch assessment altijd en bij iedereen nodig is? Ze betrok daarbij het beeld van het toenemen van de levensverwachting en stijging van het aantal mensen dat ‘gezonder oud' wordt. Een ander gegeven is dat ouderdomsziekten en beperkingen steeds verder opschuiven naar hogere leeftijden onder invloed van vroege diagnose, betere behandelingen en passende begeleiding. Mede daardoor neemt de kans op co- en multi-morbiditeit toe met het stijgen van de leeftijd.

Verhoogde kwetsbaarheid

Volgens dr. Bianca Buurman krijgt 65 tot 85 procent van de ouderen te maken met twee of meer verschillende ziekten. Naar schatting zal 20 tot 30 procent van de ouderen te maken krijgen met beperkingen bij het uitvoeren van hun dagelijkse activiteiten. Circa 10 procent van de oudere patiënten zal tot de groep ´frail´ gaan behoren met als gevolg dat zij een verhoogd risico hebben op stressfactoren en afgenomen fysiologische reserves. Daarbij zullen dan vaak meerdere orgaansystemen betrokken zijn.

Bovenstaande ontwikkelingen hebben op diverse manieren invloed op de zorgverlening. Op de eerste plaats zal het aantal oncologische behandelingen bij ouderen toenemen en daarmee ook het aantal problemen en klachten waarvoor patiënten en artsen zich geplaatst zien. Bijvoorbeeld de vraag wel of niet doorbehandelen op hoge leeftijd? Ook zullen zorgverleners meer rekening moeten gaan houden met de verschillen binnen de groep oudere patiënten (kalenderleeftijd versus biologische leeftijd). Daardoor kunnen er allerlei dilemma's ontstaan.

Dilemma's rond behandeling

Een belangrijke vraag is of de behandeling gericht is op het verlengen van het leven van de patiënt of bedoeld is om bijwerkingen van de behandeling (verminderen toxiciteit) of klachten te beperken. Een ander doel kan zijn het behouden of verbeteren van de kwaliteit van leven of het voorkomen van beperkingen in het dagelijks functioneren van de patiënt. En dan blijft natuurlijk ook nog de cruciale vraag staan: kan de oudere patiënt deze behandeling wel aan?

Een andere praktische vraag is of het afnemen van een Comprehensive Geriatrisch Assessment (CGA) altijd noodzakelijk is. En zo ja, welke onderdelen een geriatrisch assessment moet omvatten en hoe vaak deze toets dan afgenomen dient te worden? Volgens dr. Bianca Buurman zijn er opvallende verschillen als het gaat om screenen. Binnen de oncologie zijn CGA's vooral gericht op het meten van toxiciteit en overleving (Hurria 2011, J Clin oncology: toxiciteit), terwijl binnen de geriatrie vooral gekeken wordt naar risico op functieverlies (ISAR, HARP, SHERPA).

Risicoprofielen

Bij het duiden van risicoprofielen wordt vanuit de klassieke invalshoek vooral gekeken naar efficiëntie en het inschatten van een hoog of laag risico. Er tekent zich een tendens af naar een verdere onderverdeling van patiënten met een laag / midden / hoog risico. Voor ouderen zelf is (behoud van) het dagelijks functioneren de belangrijkste uitkomstmaat. Ouderen vinden dit zelfs belangrijker, dan langer blijven leven. "Daaruit blijkt dat ouderen doorgaans goed in staat zijn om aan te geven waar hun persoonlijke prioriteit ligt", aldus dr. Bianca Buurman.

Bij het afnemen van een CGA dienen zorgverleners daarom pro-actief te handelen en te anticiperen op de uitkomsten en risico's van behandelingen die onder meer de kans op een delier, gehoorschade, visuele beperkingen of polyneuropathie vergroten. Ook dient rekening gehouden te worden met aandachtspunten als incontinentie (veiligheidsfactor) en is het wenselijk om het algemeen dagelijks functioneren en de cognitie van ouderen te monitoren vanaf de uitgangssituatie en verdere behandeling.

Bewegen is belangrijk

Een speciaal aandachtspunt vormt bewegen. Ook wanneer patiënten aangeven dat ze last hebben van vermoeidheid, is het van groot belang dat ze actief blijven bewegen. Uit een 5-jarig onderzoek (Gill TM et al. JAMA 2004), waarin ouderen van 70 jaar en ouderen werden gevolgd, blijkt dat verminderde activiteit tot een 5 maal hogere kans leidt op beperkingen. De kans op een ziekenhuisopname ligt zelfs 61 keer hoger. Dr. Bianca Buurman haalde een onderzoek van P. Kortebein et al. uit 2008 aan, die 10 dagen bedrust bij ouderen gelijk stelt aan 10 jaar ouder worden.

Een CGA moet volgens dr. Bianca Buurman altijd leiden tot een multidisciplinair behandelplan, waarbij de doelen gebaseerd zijn op de wensen van de patiënt. Daarnaast is het belangrijk om een CGA meerdere keren af te nemen, zodat de zorg optimaal afgestemd blijft op de actuele status van de patiënt. "Dus niet alleen een CGA bij aanvang, maar ook tijdens de behandeling, bij acute opname en nazorg."

Ze adviseerde tot slot om bij alle patiënten standaard te beginnen met screenen en daarna alleen bij patiënten met een hoog risico een CGA af te nemen. Zorgverleners doen er verder goed aan om alert te zijn op de aanwezigheid van een aantal geriatrische syndromen die onder invloed van een oncologische therapie kunnen verergeren. Een aanbeveling is om meer prospectieve studies en effectstudies te doen om de langetermijneffecten van screening te toetsen.

Presentatie dr. Bianco Buurman

Op http://www.effectieveouderenzorg.nl/ staat een multidisciplinaire toolkit met 25 geriatrische problemen: van screening tot interventie, een CGA en andere screeningsinstrumenten. Voor vragen: b.m.vanes@amc.nl 

• Screeningsinstrumenten: 'Oppassen met te snelle conclusies'
• Prof. Extermann: 'If you assess your patients, half of the job is done'
• Geriatrisch assessment: houd rekening met wensen patiënt
• Onderzoek naar interactie tussen kanker en veroudering in Limburg
• Onderzoek naar partiële bestraling oudere vrouwen met borstkanker
• Eerste ervaringen met Geriatric Navigator: ander MDO geeft beter  
• Cancer Survivorship Awareness maakt aanpassing van zorg noodzakelijk

Meer informatie

Meer informatie over de Geriatric Navigator is verkrijgbaar bij Maruscha de Vries, coördinator ouderen en kanker bij het Integraal Kankercentrum Zuid (IKZ) in Eindhoven. Tel. 040 - 297 16 16.

Naar boven

- A +