GeriOnNe workshop 2: ‘Ouderen profiteren onvoldoende van betere behandeling’

26-11-2009
EDE - Moet je ouderen patiënten met rectumcarcinoom allemaal dezelfde of juist een andere behandeling aanbieden? Chirurg dr. Harm Rutten gaf bij aanvang van workshop 2 direct een take home message mee aan de deelnemers in de zaal: "Bij ouderen is het niet allemaal even duidelijk en wij hebben ook niet alle antwoorden. We kunnen op dit moment alleen maar ‘een minder optimale behandeling aanbieden'. De vraag is of dat erg is of juist niet?"

U kunt gebruik maken van onderstaande index om door de verslagen te navigeren:
4^e Nationale symposium GeriOnNe: ‘Behandeling van ouderen is een kunst'
GeriOnNe: Niet alleen de boodschap, ook rol zorgverlener cruciaal bij communicatie
GeriOnNe: Rol en effecten van chemotherapie, cholesterolverlagers en chirurgie
Workshop 1: ‘Oma's carcinoom: hoe ver moet je gaan?'
Workshop 2: ‘Ouderen profiteren onvoldoende van betere behandeling'
Workshop 3: ‘Dilemma's bij ouderen met urogenitaal carcinoom'
Workshop 4: vinden juiste balans bij behandeling NHL bij ouderen  

Door Jan van Hoof

Bij de behandeling van ouderen met rectumcarcinoom ligt het accent van de behandeling op chemotherapie. Dr. Gert-Jan Creemers (Internist-Oncoloog in het Catharina-ziekenhuis, Eindhoven) vroeg zich daarbij af wat oud precies is? Moet je daarbij vooral de kalenderleeftijd aanhouden, comorbiditeit en/of functionele status? Een geriatrisch assessment? Een pasklaar antwoord op die vragen is er nog niet.

Richtlijn

Volgens de richtlijn (>T1) dient een mobiele tumor behandeld te worden met radiotherapie (5x5 Gy) direct gevolgd door chirurgie. Bij een locaal vergevorderde tumor wordt langdurige chemo-radiotherapie en chirurgie voorgeschreven. Ten aanzien van adjuvante chemotherapie bestaat (nog) geen standaard en bij metastasen schrijft de richtlijn palliatieve chemotherapie voor. Bij de meeste middelen kunnen bijwerkingen optreden hand- en voetensyndroom, diarree, kaalheid en perforatie van de darm (vooral na radiotherapie).

Evenals bij andere workshops viel ook hier te beluisteren dat er weinig wetenschappelijk onderzoek is gedaan naar de behandeling van ouderen met rectumcarcinoom. Er zijn slechts enkele gerandomiseerde studies bekend. Volgens Harm Rutten kan bij vitale ouderen het beste de Nederlandse richtlijn worden gevolgd. Bij fragiele ouderen was zijn advies ‘Denk na!!' en maak een afweging tussen curatie en morbiditeit aan de ene kant en palliatie en kwaliteit van leven aan de andere kant.

Rol patholoog

Bij het operatief verwijderen van rectumtumoren hebben pathologen volgens Harm Rutten een geheel nieuwe rol gekregen. "Niet de chirurg, maar de patholoog beoordeelt of de chirurg het omliggende weefsel rondom de tumor goed heeft verwijderd. Chirurgen worden als het ware door de patholoog afgerekend. Dat is een geheel nieuwe ontwikkeling in de oncologie."

Bij zowel chirurgie als radiotherapie is de afname op een recidief circa tien procent. "Dat levert geen extra overlevingswinst op. De winst zit vooral in het besparen van een heleboel ellende", aldus Harm Rutten. Uit Duits onderzoek blijkt verder dat post-operatieve radiotherapie van grote tumoren in combinatie met chemotherapie zinvol is. Deze procedure is opgenomen in de Nederlandse richtlijn. Verder blijkt uit cijfers van de kankerregistratie dat er een toename is van lokale excessie en een stijging van rectumcarcinoom (stadium 1 t/m 3) in de leeftijd boven 75 jaar.

Enorme aantallen

Onder invloed van deze ontwikkelingen gaat het om enorme aantallen patiënten, hoewel bij patiënten boven 75 jaar, stadium 4 en bij metastasen minder vaak wordt geopereerd. Wel is er een duidelijke toename van behandeling met radiotherapie bij zowel jongeren als ouderen. Toch krijgt vijftig procent van de ouderen geen radiotherapie aangeboden. Chemotherapie daarentegen neemt voorzichtig wel wat toe.

Volgens Harm Rutten nemen de overlevingskansen van rectumcarcinoom gestaag toe, behalve bij ouderen. "Ouderen profiteren dus niet van de betere behandelingsmethoden. De overall survival van ouderen blijft hangen. Kankerspecifiek profiteren ouderen wel. Maar ondanks het feit dat ouderen goed reageren op de behandeling, verspelen ze dat ergens weer. Dus indirect vertaald de betere behandeling zich niet naar een betere overleving. Met andere woorden: ouderen en jongeren zijn niet gelijk. Maar alles wat je doet aan rectumcarcinoom heeft een groot effect. Bij ouderen treden niet meer complicaties op. Ze hebben wel minder reserve."

Gert-Jan Creemers concludeerde aan het eind van zijn presentatie dat het aantal behandelopties voor ouderen met rectumcarcinoom beperkt is. "Chemotherapie leidt weliswaar tot levensverlenging, maar met een hoge kans op toxiciteit. De beste optie op korte termijn is multidisciplinair overleg."

Begeleiding stoma

Stomaverpleegkundige Hannie Bukkems gaf uitleg over het geven van voorlichting aan patiënten die een stoma gebruiken. De rol van stomaverpleegkundigen wordt steeds belangrijker aangezien de opnameduur in ziekenhuizen steeds korter wordt en ook binnen de thuiszorg steeds minder tijd is voor begeleiding en instructie. Dat betekent dat patiënten steeds meer en eerder op zichzelf zijn aangewezen. Bij zoiets ingrijpends als een stoma kan dat verstrekkende gevolgen hebben. Bij het geven instructies wordt daarom speciaal gelet op onder meer de handfunctie van de patiënt.

Klik hier om de presentaties van dit symposium te bekijken.

Naar boven

- A +