Platformbijeenkomst 29-09-10: KWF: 'Op korte termijn andere aanpak ouderen met kanker nodig'

UTRECHT - De knelpunten rond ouderen met kanker zijn dermate urgent dat dit thema een hogere plaats op de beleidsagenda verdient. Dit adviseert de werkgroep ‘Kanker bij ouderen' van de Signaleringscommissie Kanker (SCK) in haar interne rapportage aan het Bestuur van KWF kankerbestrijding. Naast het stimuleren van onderzoek verdient een aantal andere knelpunten op het gebied van de behandeling en zorg van ouderen met kanker op korte termijn een andere aanpak. Dr. Josien Wijffels (KWF Kankerbestrijding) en dr. Machteld Wymenga (Medisch Spectrum Twente) gaven tijdens de platformbijeenkomst van stichting GeriOnNe op 29 september een toelichting op deze rapportage van de SCK-werkgroep van KWF Kankerbestrijding.

KWF Kankerbestrijding strijdt al 60 jaar tegen de ziekte kanker. Met hulp van 120.000 vrijwilligers wordt jaarlijks geld ingezameld, waaraan naar schatting 700.000 Nederlanders een financiële bijdragen leveren. Met het ingezamelde geld worden onder andere wetenschappelijke studies uitgevoerd. Een van die studies is de beleidsstudie 'Kanker bij ouderen' door de Signaleringscommissie Kanker (SCK) met als doel een onderzoeksprogramma te ontwikkelen voor oudere patiënten met kanker, met speciale aandacht voor het thema 'co-morbiditeit'.

Doel beleidstudie
De opdracht omvat onder meer het operationaliseren van het begrip 'ouderen, in relatie tot kanker' en het in kaart brengen van te verwachte ontwikkelingen en de belangrijkste knelpunten op het gebied van kanker bij ouderen. De beleidsstudie betreft een  gevraagd advies bestemd voor de Wetenschappelijke Raad (WR) en het bestuur van KWF Kankerbestrijding over het te voeren onderzoeksbeleid op het gebied van kanker bij ouderen.

De SCK-werkgroep bestaat uit de volgende leden:

• Dr. R.G.J. Westendorp (voorzitter), hoogleraar Ouderengeneeskunde, LUMC
• Dr. M.L.G. Janssen-Heijnen, epidemioloog, IKZ,
• Dr. J.H.J. Hoeijmakers, hoogleraar Celbiologie en Genetica, EMC,
• Dr. E. Schadé, hoogleraar Huisartsgeneeskunde, AMC
• Dr. J.P.J. Slaets, hoogleraar Klinische Geriatrie, UMCG
• Dr. T.J.M. de Witte, hoogleraar Hematologie, UMCN
• Dr. A.N.M. Wymenga, medisch oncoloog, MST
• Dr. J.F.A.M. Wijffels, (ambtelijk secretaris), KWF Kankerbestrijding

Inventarisatie
Om gedetailleerd inzicht in het onderwerp te krijgen, heeft de werkgroep gesprekken gevoerd met belangrijke 'stakeholders', zoals stichting GeriOnNe en het Nationaal Programma Ouderenzorg. Verder is er een inventarisatie (zelfscan) gemaakt van knelpunten op basis van beschikbare expertise binnen de werkgroep en een enquête gehouden in het veld met vragen over agendering, lopende initiatieven, en de noodzaak voor eens onderzoeksprogramma ‘Kanker bij ouderen'.

Naar aanleiding van de inventarisatie is binnen de werkgroep gediscussieerd over vragen als 'Wat  is er uniek aan ouderen met kanker?' en 'Waarin onderscheiden ouderen met kanker zich van patiënten van middelbare leeftijd?'. Dit heeft geresulteerd in een overzicht met knelpunten, (toekomstige) ontwikkelingen en belangrijke onderzoeksvragen en een definitie ‘Ouderen en kanker'.

Complex samenspel
Volgens deze definitie speelt bij ouderen en kanker niet zozeer de kalenderleeftijd een rol, maar vooral een complex samenspel van heterogene pathologie, multimorbiditeit en polyfarmacie. Dit samenspel is vaak gerelateerd aan een hoge leeftijd, maar dat hoeft niet altijd zo te zijn. Bijvoorbeeld bij zwakke patiënten met multimorbiditeit die als 'sterk verouderd' kunnen worden beschouwd, terwijl je dat op basis van hun kalenderleeftijd niet zou zeggen. Omgekeerd zijn er vitale ouderen die zelfs op hoge leeftijd nog niet als 'verouderd' aangeduid kunnen worden.

Uit de enquête onder professionals kwam naar voren dat knelpunten zich bij ouderen met kanker op diverse niveaus kunnen voordoen. Genoemd werden onder meer moleculair-, cel-, weefsel/orgaan niveau (etiologie), individuele verschillen (beloop, diagnostiek, prognostiek en behandeling), patiëntenperspectief, sociale omgeving, de inrichting van het zorgsysteem voor ouderen en maatschappelijke vraagstukken op populatieniveau en zorgkosten.

Generale achterstand
De SCK-werkgroep komt tot de conclusie dat er sprake is van een generale achterstand op gebied van kanker bij ouderen en dat dit probleem zich zowel nationaal als internationaal voordoet. Ook is er sprake van versnippering van zorg en middelen. Nederland lijkt het in dit opzicht echter niet slechter te doen in vergelijking met andere landen. Ten aanzien van het onderzoeksbeleid adviseert de werkgroep om een KWF-werkgemeenschap in het leven te roepen om de samenwerking tussen clinici en onderzoekers te bevorderen.

Daarnaast zijn er activiteiten nodig om het onderzoeksgebied 'ouderen en kanker' verder te stimuleren om de integratie tussen medische en geriatrische disciplines te verbeteren, de samenwerking tussen academische en perifere ziekenhuizen te versterken, en het imago ‘ouderen en kanker' zodanig te profileren opdat een nieuwe generatie postdoc's en clinici zich in dit onderzoeksveld willen gaan verdiepen (opleiding, nascholing, fellowship en KWF onderzoekssubsidies).

Aanpak korte termijn
De resultaten van nieuw wetenschappelijk onderzoek zullen pas over enige jaren beschikbaar komen. Uit de inventarisatie van de werkgroep blijkt dat een groot aantal knelpunten rond ouderen met kanker zo urgent is, dat er op korte termijn een plan van aanpak nodig is. om 'ouderen en kanker' bij verschillende partijen onder de aandacht te brengen.

Onderwerpen die  op korte termijn om een aanpak vragen zijn alertheid op misleidende symptomen (onder - en overdiagnostiek), meer betrekken van generalistische en geriatrische expertise (onder en overbehandeling) en het ontwikkelen van gezamenlijk beleid tussen medische en geriatrische disciplines. Ook dient er volgens KWF Kankerbestrijding meer aandacht te komen voor het perspectief van de patiënt, met name ten aanzien van deelname van ouderen aan klinische trials,wensen en behoeften ten aanzien van de oncologische zorg, communicatie en voorlichting.

Sociale omgeving
Het overzicht van de SCK-werkgroep vraagt tevens aandacht voor ondersteuning van partners en mantelzorgers van ouderen met kanker, het verbeteren van de toegankelijkheid van het zorgsysteem en aanbieden van op ouderen toegespitste zorg. Ook zijn er interventies nodig voor de gehele populatie ouderen met het oog op de dubbele vergrijzing (anticiperen op de gevolgen) en de toenemende omvang van de eerstelijnszorg. Dat betekent dat er meer aandacht moet komen voor het thema 'ouderen en kanker' binnen de opleidingen tot zorgverlener, maar ook meer aandacht voor betere voorlichting aan ouderen.

Subsidies KWF
KWF kankerbestrijding zal de komende tijd bezien op welke wijze zij een bijdrage kan leveren aan het oplossen van knelpunten op het gebied van kanker bij ouderen. Volgens dr. Josien Wijffels biedt het subsidiebeleid van KWF Kankerbestrijding ook nu reeds mogelijkheden voor wetenschappelijk onderzoek naar kanker bij ouderen door clinici en onderzoekers, maar die kansen worden momenteel onvoldoende benut. Ze deed daarom een oproep om voorstellen in te dienen voor nieuwe onderzoeksprojecten, klinisch-gerelateerd onderzoek en  datamanagement ondersteuning voor klinische studies. Ook persoonsgebonden financiering behoort tot de mogelijkheden, naast een fellowship of onderzoeksbeurs voor arts-assistenten.

Presentatie dr. Josien Wijffels en dr. Machteld Wymenga

Naar boven